Suid-Afrika uit Agoa gesit: wat beteken dit vir ons uitvoerders

Dit het nie uit die bloute gekom nie, maar dit steek tog. Suid-Afrika en Rwanda word vanaf 1 Januarie 2027 uit die Agoa-handelsooreenkoms gesit. Volgens die Associated Press haal Washington handelshindernisse en botsende buitelandse belange as redes aan, sonder om spesifieke voorbeelde te noem.

Agoa, oftewel die Afrika-wet op Groei en Geleenthede, is in 2000 onder Bill Clinton ingestel. Dit gee sekere Afrikalande tariefvrye toegang tot die Amerikaanse mark. Lidmaatskap word jaarliks hersien, en lande moet onder meer aan vereistes soos die oppergesag van die reg voldoen.

Die Trump-administrasie kritiseer al geruime tyd Suid-Afrika se regstellende aksie, die Onteieningswet en Pretoria se bande met Iran. Ambassadeur Brent Bozell skryf op X dat die uitkoms voorspelbaar en vermybaar was. Die regering ontken op sy beurt dat sy beleid teen wit mense gerig is.

Hoeveel staan werklik op die spel?

Die syfers is nie so somber soos die opskrifte nie. Volgens Brand Suid-Afrika het slegs sowat 10% van ons uitvoere na die VSA in 2025 onder Agoa die land binnegegaan. Vir sekere bedrywe bly dit nogtans ‘n harde slag, en die dtic praat met elke geraakte maatskappy afsonderlik.

Boere soek al nuwe markte

Die landbousektor wys intussen dat diversifikasie vrugte afwerp. Uitvoere na Viëtnam het in die tweede kwartaal met 153% gestyg, na Saoedi-Arabië met 90% en na China met 30%. Wie die jongste ontwikkelinge in ons landbou- en sakewêreld volg, weet dat telers lankal nie meer al hul eiers in een mandjie sit nie.

Is die deur heeltemal toe?

Nie noodwendig nie. Lande kan weer tot Agoa toegelaat word, en die handelsverteenwoordiger Jamieson Greer sê Washington help Afrikavennote om aan die vereistes te voldoen. Minister Ronald Lamola het egter vroeër gewaarsku dat Suid-Afrika nie sy soewereiniteit sal prysgee nie.

Toe ek oorsee gewoon het, was ‘n Suid-Afrikaanse nartjie of ‘n bottel Kaapse wyn op ‘n vreemde winkelrak altyd ‘n stukkie huis. Ek hoop ons boere en vervaardigers versprei daardie trots oor die hele wêreld, met of sonder Agoa. Op die ou end gaan dit immers oor werk en kos op die tafel.